Geschiedenis

zeldzaamheid (foto M.Goud)

Specificaties Zeldzaamheid
Lengte 7,00 meter
Lengte loodlijnen 6,60 meter
Breedte 2,33 meter
Holte 1,14 meter
Werf N.V. C.Appelo Scheepswerf te Zwartsluis,
bouwjaar 1927.

Bouw
De Zeldzaamheid is gebouwd bij N.V. C.Appelo Scheepswerf te Zwartsluis als 'Havendienst Nijkerk. De brief waarin werd gemeld dat de sleepboot klaar was voor oplevering was gedateerd op 2 november 1927. Echter, door een storm arriveerde de 'Havendienst Nijkerk' enkele dagen later in Nijkerk. Bij Appelo te Zwartsluis is ook onder andere de schoener Oosterschelde gebouwd, nu nog steeds in de vaart als charterschip.

havendienst nijkerk (Collectie Gemeente-archief Nijkerk)

Nijkerk
Opdrachtgever was de gemeente Nijkerk (Gelderland). Deze heeft het bootje van 1927 tot 1932 in eigendom gehad. Uit het raadsbesluit van mei 1927 blijkt dat het bootje de plaatselijke baggermolen moest verslepen om de Arkervaart versneld op diepte te kunnen houden. De Arkervaart was voor Nijkerk de enige verbinding met de Zuiderzee.

Deze zeeverbinding slibde te snel dicht waardoor de grotere schepen de haven slecht konden bereiken. De baggermolen werd dat jaar omgebouwd van handbediend naar gemotoriseerd. Tevens werden er twee onderlossers besteld die ook door het sleepbootje versleept moesten worden. In die tijd waren de vrachtschepen nog zeilschepen en de Arkervaart was vaak niet bezeild. De sleepboot werd ingezet om schepen van en naar de zeesluis te slepen. De bedoeling was dat de sleepboot assistentie zou verlenen bij calamiteiten op open zee. De sleepboot bleek niet geschikt voor deze taak op zee omdat het te weinig vrijboord had. De Gemeente Nijkerk verkocht daarom de boot al begin jaren 1930.

Foto: Oplevering november 1927, met baggermolen en onderlossers.

de Martha in Smilde (collectie Familie Ludwig, Smilde)

Smilde
2de eigenaar (1936-1961) was Harmannus De Vroome uit Smilde.
De Vroome heeft het bootje gekocht in Hardinxveld via een advertentie in de Schuttevaer van 15 februari 1936:
"Gevraagd: motorsleepbootje, 20-25 pk, liefst gloeikop. 8-10 meter, met woning, of casco in goeden staat. brieven onder no. 178 aan Bureau Schuttevaer te Assen."

Hij noemde de sleepboot Martha, naar zijn vader die Marten heette.
Volgens het kasboekje dat we via familie in bezit kregen, is de Vroome op 18 april 1936 gaan varen. Het verhaal gaat dat de Martha in de 2de wereldoorlog enige tijd geconfisqueerd was door de Duitsers. Harmannus de Vroome woonde jarenlang in het voorondertje van het sleepbootje en sleepte vooral schepen over de Drentse Hoofdvaart. Hij werd ook wel "Mans van het bootje" genoemd. Zijn vaste ligplaats (tussen de slepen door) was aan de Veenhoopsweg te Smilde, voor de winkel van kleermaker Ludwig. Ook lag hij vaak in Schoonoord in het Oranjekanaal, bij de kruidenierswinkel van zijn broer voor de deur.

Foto: De Martha in Smilde, met aan boord een vriend van 'Mans van het Bootje'.

zuiderhaven (Collectie Groninger Archieven)

Groningen
3de eigenaar (1961-1989) was Eppo Wieringa uit Groningen.
Wieringa heeft het bootje gekocht van de heer de Vroome, om het te gebruiken als opduwer bij zijn hasselteraak Dankbaarheid. Eppo voer met zijn schip al regelmatig langs het bootje en had er al een tijd een oogje op. Het inbouwen van een motor in het schip kostte te veel geld en laadruimte. De oplossing van een opduwer was eigenlijk al achterhaald op het moment dat het sleepbootje werd gekocht. Eind jaren zestig meert Wieringa af in Groningen en vindt een baan aan de wal. In 1989 wordt het sleepbootje doorverkocht.

Foto: kunstenaar Marten Klompien fotografeerde de twee schepen in de Zuiderhaven te Groningen, jaren 1960-1970.

Eddie Douma (foto M.Goud)

Huidige eigenaar is Eddie Douma. Groningen. 1998-heden.
Eddie kocht de sleepboot van Jan Klaibeda, die het scheepje van 1989 tot 1998 in zijn bezit had. Klaibeda begon met het slopen van slechte onderdelen. Eddie is tevens eigenaar van de hasselteraak Dankbaarheid en houdt zich bezig met de restauratie van de sleepboot als opduwer van zijn schip. Hij noemde het sleepbootje Zeldzaamheid.

mail eddie en marja

Wij zijn nog steeds op zoek naar meer informatie en beeldmateriaal van het sleepbootje, met name uit de periode Nijkerk, de verkoop in Hardinxveld, Smilde en Groningen (tot 1998). Heeft u oude foto's of kent u het bootje van vroeger? Laat het ons weten!

Terug naar beginpagina